Ale Johannes Stellingwerf en Grietje Simons Aardema waren 19e -eeuwse emigranten die naar Amerika vertrokken. Dit artikel is geschreven door Piter van der Woude in samenwerking met John P. Nauta, Hudsonville, Michigan. 

Ale Johannes Stellingwerf werd geboren in Oosterbierum op 6 december 1857, zoon van Johannes Ales Stellingwerf, arbeider te Oosterbierum, en Ruurdje Herkes Plantenga, dienstmeid te Tzummarum.
Grietje Arjens Aardema, geboren 16 juni 1862 in Boer. Dochter van Arjen Simons Aardema en Lijsbeth Klazes Schiphof. Bij de geboorte van Grietje was Arjen arbeider in Boer maar een paar jaar later woonde hij met vrouw en kinderen in Oosterbierum. Hij noemde zich toen schipper. Grietje groeide dus op in Oosterbierum.
Ale en Grietje trouwden in 1881 in Barradeel, hij was 23, zij 19 jaar. In het huwelijksregister van de Burgerlijke Stand van Barradeel staat Ale vermeld als arbeider en Grietje als arbeidster, beiden te Oosterbierum, waar ze ook bleven wonen.

Na hun huwelijk in 1881 volgen nog 5 vermeldingen in Allefriezen.nl, de website met namen en Burgerlijke Standsgegevens.
De eerste is van 1882, de geboorte van hun zoon Johannes. Gevolgd door een vermelding in 1883 van de geboorte van een dochter Elisabeth. De derde vermelding betreft het overlijden van het meisje, 10 dagen later. De vierde vermelding is die van de geboorte van zoon Arjen in 1884. Helaas overleed dit kind 2 jaar later in 1886.

We vinden verder alleen nog een vermelding bij Ale in het Emigrantenregister. Volgens die vermelding zouden Ale, Grietje en hun zoon Johannes op 1 juli 1885 zijn geëmigreerd naar “USA unidentified region”. Die datum kan dus niet kloppen want in 1886 overleed hun zoon Arjen in Oosterbierum en woonde de familie daar ook. [1]

[1] Als in het Emigrantenregister een vertrekdatum van 1 juli 1885 staat betekent dat (meestal) dat de datum van vertrek onbekend is. Zo ook 1 juli 1890, 1 juli 1899, enz. Vaak kun je dan via andere bronnen toch wel de echte vertrekdatum vinden

Ale Johannes Stellingwerf en Grietje Simons Aardema. Foto van omstreeks 1917, genomen vóór hun huis in Grand Rapids, Michigan.

Ale Johannes Stellingwerf werd geboren in Oosterbierum op 6 december 1857, zoon van Johannes Ales Stellingwerf, arbeider te Oosterbierum, en Ruurdje Herkes Plantenga, dienstmeid te Tzummarum.

Grietje Arjens Aardema, geboren 16 juni 1862 in Boer. Dochter van Arjen Simons Aardema en Lijsbeth Klazes Schiphof. Bij de geboorte van Grietje was Arjen arbeider in Boer maar een paar jaar later woonde hij met vrouw en kinderen in Oosterbierum. Hij noemde zich toen schipper. Grietje groeide dus op in Oosterbierum.

Ale en Grietje trouwden in 1881 in Barradeel, hij was 23, zij 19 jaar. In het huwelijksregister van de Burgerlijke Stand van Barradeel staat Ale vermeld als arbeider en Grietje als arbeidster, beiden te Oosterbierum, waar ze ook bleven wonen.

Na hun huwelijk in 1881 volgen nog 5 vermeldingen in Allefriezen.nl, de website met namen en Burgerlijke Standsgegevens van ‘alle’Friezen.
De eerste is van 1882, de geboorte van hun zoon Johannes. Gevolgd door een vermelding in 1883 van de geboorte van een dochter Elisabeth. De derde vermelding betreft het overlijden van het meisje, 10 dagen later. De vierde vermelding is die van de geboorte van zoon Arjen in 1884. Helaas overleed dit kind 2 jaar later in 1886.
We vinden verder alleen nog een vermelding bij Ale in het Emigrantenregister. Volgens die vermelding zouden Ale, Grietje en hun zoon Johannes op 1 juli 1885 zijn geëmigreerd naar “USA unidentified region”. Die datum kan dus niet kloppen want in 1886 overleed hun zoon Arjen in Oosterbierum en woonde de familie daar ook. [1]

Maar ze zijn wel degelijk geëmigreerd, zij het pas in 1887. Behalve in het Emigrantenregister kun je veel informatie vinden over emigratie naar Amerika in Ancestry.com, een Amerikaanse website. Ik had moeite om Ale’s aankomst in Amerika te vinden maar een Amerikaanse vriend, John Nauta, zoon van Friese emigranten uit Oosterbierum, en ‘betûft’ stamboomonderzoeker, heeft gevonden dat Ale, Grietje en zoon Johannes in New York arriveerden met het stoomschip Edam in april 1887.
Bij de Census van 1900 (een volkstelling die iedere tien jaar in Amerika werd gehouden) woonde het gezin in Grand Rapids. De samenstelling was wel veranderd. Ale noemde zich ‘stone mason’, d.w.z. metselaar. Hij was getrouwd met Grace Stellingwerf en waren drie kinderen: John, 18 jaar; Orye, 6 jaar en Elisabeth, 2 jaar. Hier zien we dus Ale z’n vader, Johannes Stellingwerf, en de ouders van Grietje Aardema, Arjen en Elisabeth Aardema, vernoemd met Amerikaanse namen.
Orye en Elisabeth zijn in Amerika geboren, John (Johannes) in Oosterbierum.

Veel jaren later, zo omstreeks 1917 is bovenstaande foto van Ale en Grietje gemaakt. Wellicht waren de kinderen toen allemaal uitgevlogen.
We zien een wat ouder echtpaar vóór hun huis in Grand Rapids. John Nauta vond deze foto; hij heeft zelf lang in Grand Rapids gewoond en weet waar hij moet zoeken.

[1] Als in het Emigrantenregister een vertrekdatum van 1 juli 1885 staat betekent dat (meestal) dat de datum van vertrek onbekend is. Zo ook 1 juli 1890, 1 juli 1899, enz. Vaak kun je dan via andere bronnen toch wel de echte vertrekdatum vinden

Ale en Grietje zijn in Grand Rapids blijven wonen en daar ook overleden. Ik vond ze met behulp van de website Findagrave.com.

Grand Rapids was erg in trek als bestemmingsplaats voor Friese, en vooral ook Barradeelster emigranten. Het was een bloeiende stad met een sterk opkomende meubelindustrie. Nog steeds hebben circa 20% van de inwoners van Grand Rapids Nederlandse wortels. Protestantse immigranten uit Nederland kwamen in een gespreid bedje terecht met rondom Gereformeerde (CRC-) en Hervormde (RCA-) kerken die de nieuwelingen graag binnenhaalden. Die nieuwelingen stuurden enthousiaste brieven naar Nederland en zo kwamen hele families naar Grand Rapids.
Ale en Grietje emigreerden in 1887 maar toen ze in Grand Rapids, Michigan arriveerden kwamen ze daar al een jongere zuster van Grietje tegen, namelijk Geertje Aardema, getrouwd met Bauke van der Werff. Deze Bauke was een zoon van Gatse van der Werff, kleermaker te Oosterbierum. In Amerika werd Bauke ‘tailor’, dus kleermaker.

Grafsteen van Ale en Grietje op de Washington Park Memorial Gardens in Grand Rapids Michigan.

Ook de ouders van Grietje raakten besmet met de Amerika-koorts. Arjen Aardema en Lijsbeth Schiphof met hun zoons Simon, Klaas en Anne hielden Friesland ook voor gezien. Hun precieze datum van aankomst in New York heb ik nog niet kunnen vinden. Misschien waren zij ook al vóór Ale en Grietje afgereisd. Of anders, niet lang daarna. Maar bij de volkstelling van 1900 vinden we een Arie Aardema, geboortedatum 1838, wonend in Grand Rapids, weduwnaar. Dat moet wel ‘onze’ Arjen zijn. Hij is in de kost bij een familie ‘Van der Hyde’ (Een mede-Fries: Johannes Cornelis van der Heide uit Ferwerd). Kennelijk was Arjens vrouw toen al overleden.
Inderdaad vinden we met behulp van Findagrave.com een vermelding van Arjens vrouw, Elisabeth Schiphof.

Lees het gehele artikel [open]